2
mei
2012
In deze serie artikelen brengen wij schepen en eigenaren naar voren die hun leven met het schip verbonden hebben. Het schip is woon- en werkplaats en is zeker niet alledaags. Deze bijzondere schepen hebben een eigen, vaak goed gedocumenteerde, historie. In elk geval zijn zij zo bijzonder, dat wij hen graag onder uw aandacht brengen.
Ditmaal uw aandacht voor de Motortjalk Vertrouwen. Eigenaresse Hannie Boomstra en haar man Henk ter Veen kochten het schip in 2008. Koopvoorwaarde; de tjalk moest in zijn huidige staat moest blijven. Dit gaf de doorslag.
De Motortjalk Vertrouwen
Al in 1747 woonde er een timmermansknecht Jelle Jelles Crolis in IJlst. Zoon Pyter Jelles Croles stond bekend als vaardig boatsjesmaker en met zijn zoon Jelle Pieters Croles timmerde ze er aan de Geeuwkade lustig op los. Ze bouwden houten kof- en tjalkschepen, skuiten (skûtsjes), een palingaak, jaagschuiten, botaken en snikken. De scheepstimmerwerf verhuisde naar de Zevenpelsen in IJlst. Hier liep al in 1895 een ijzeren skûtsje van stapel en in 1898 een botaak voor de Lemster visser Siemen Spaan. De eerste ijzeren Lemster aak werd hier gebouwd.
In 1910 zag familie Croles geen brood meer in de scheepswerf en in 1911 werd ze publiekelijk verkocht. Toch gaf schipper Maarten Klein op 16 juni 1910 opdracht een stalen dektjalk van 22 meter te bouwen. Is de Onderneming het laatste schip van de werf Croles of Carolus, zoals in de meetbrief staat?
Maarten Klein zeilde Friese aardappelen over de Zuiderzee naar Amsterdam. Dankzij scheepshistoricus Frits Loomeijer weten we, dat aardappelscheepjes vaak in het ruim een extra houten binnenhuid, de wegering, hadden en houten dekken. Allemaal goed voor de isolatie.’s Winters kwam op de buikdenning eerst een laag stroo, want bevroren aardappelen zijn niet te eten. Rond de Kerst kocht een ondernemende schipper wel eens een partij, in de hoop, dat het ging vriezen. Door de aardappels zelf in de grote stad uit te venten, kon hij mooi de winter doorkomen.
Op 19 augustus 1924 kocht Teunis Polder uit Nieuwe Tonge de dektjalk voor 5400 gulden, Vertrouwen werd de naam. Behalve aardappelen vervoerde hij ook uien en bieten uit Zeeland naar Amsterdam, een tocht van twee, drie dagen, soms meer. Bij de Dordtse Kil lag een vloot bruggetrekkertjes klaar, sleepbootjes, die de zeilschepen naar de Noord brachten. Als de wind verkeerd zat, huurden een aantal schippers samen een sleepboot om via de Lek, Vreeswijk en het Merwedekanaal in Amsterdam te komen.
Teunis Polder had lef, al in 1929 liet hij in Sneek zijn tjalk fors verbouwen. Er werd vier meter tussen geklonken, de den ging omhoog, achterop kwam een salonroef en onder het nieuwe stuurhuis werd een 2 cilinder Kromhout 2 M 1 van 44 pk geplaatst. Zo voer hij als motortjalk door tot 1970.
Jan Felix Cohen werd even eigenaar, al twee maanden later kocht de heer Willy Ney de tjalk voor zijn minderjarige dochter Petronella. In 1981 volgde Teuni Bax, zij woonde er op in Gorinchem en de naam werd weer Vertrouwen. In oktober 2003 kochten Edu en Nellie van de Velden de motortjalk en legden haar op de vrijkomende ligplaats aan de Keulsekade bij de Spinozabrug in Utrecht. Zelf vertrokken zij daar met hun gerestaureerde aak Walravina en liggen nu al weer jaren in de museumhaven van Zutphen. Edu van de Velde was enkele jaren voorzitter van de vereniging het Historisch Bedrijfsvaartuig.
“ Samen met mijn man Henk ter Veen woonde ik in nieuwbouwwijk Lunetten bij Utrecht”, vertelt Hannie Boomstra.”De kinderen werden groot en we wilden wel wat anders. Henk heeft vroeger een tijdje op de Rijn gevaren en we gingen wel eens mee op een tjalkje van vrienden in Den Oever. We bekeken een luxe motor in Leeuwarden, maar dat ging net niet door. We lazen de advertentie van de motortjalk Vertrouwen in de Bokkepoot. Als voorwaarde stond uitdrukkelijk vermeld, dat de tjalk in zijn huidige staat moest blijven. We gingen kijken en waren gelijk verkocht. Mei 2008 ging het schip op de museumwerf in Vreeswijk uit het water en er moesten een paar platen op”.
“ Henk werkte in de jeugd hulpverlening en had een rot tijd achter de rug. Reorganisaties, bezuinigingen, het hield maar niet op. In 2007 stopte hij. Ik zag hem weer helemaal opbloeien, het schip werd zijn lust en zijn leven. In Vreeswijk hangt een goede sfeer, je werd op andere schepen uitgenodigd en vooral onze machinekamer trok bekijks. Het is een 2 tact middeldruk Kromhout uit de M serie, een gloeikop met 400 toeren. Als één cilinder kom je hem een enkele keer tegen, maar dit is een twee cilinder. Samen met Henny Dankbaar van beurtschip de Telegraaf, hebben ze alles uit elkaar gehaald en schoon gemaakt. Na het voorgloeien en starten op perslucht, klonk een daverende knal en veel zwarte rook, maar de motor liep! Henk is gelijk vrijwilliger op de museumwerf geworden”.
“ We stripten het ruim helemaal kaal en woonden zo lang in het roefje en de stuurhut, net als de oude schippers. Leo Snel laste een ijzeren dek over het ruim en daar zijn de oude luiken weer netjes opgelegd. Tussen de planken zit geen presenning band, maar ijzeren gootjes. Dat schijnt bijzonder te zijn en zo ontdekten we steeds meer. De tjalk is echt uit de eerste overgangsfase van zeil naar motorschip, alles is nog geklonken en daarna is er nooit meer iets veranderd. Dat maakt haar ook zo waardevol”.
“ Het isoleren en betimmeren van het ruim, leidingen leggen, tanks en sanitair plaatsen, het bleek een enorme klus. Eindelijk konden we in het ruim gaan wonen en onze dochter nam de roef. Henk bleef dag en nacht met het schip bezig”.
“ Vorig jaar bleek hij ineens ernstig ziek en al binnen een paar maanden overleed hij. Je hebt dan natuurlijk veel te verwerken en ineens sta je ook alleen in de zorg voor de tjalk. Ik kan best wel wat, ik heb net nieuwe stopverf in de raampjes van de roef gezet”.
“ Ik werk 30 uur in de psychiatrische ouderenzorg en dat is echt geen vetpot. We liggen hier in Rijkswater en betaalden jaarlijks 600 Euro aan het Rijksvastgoed en ontwikkelingsbedrijf voor de ligplaats en het tuintje. Dat bedrag werd jaarlijks al met het consumenten prijsindex cijfer verhoogd, maar nu valt de Vertrouwen in het verhoogd + tarief en zou ik komend jaar ineens 2400 Euro moeten gaan betalen!”.
Motortjalk Verrouwen
- In 1910 gebouwd op scheepswerf Croles in IJlst.
- Lengte 25,79 meter en 4.45 breed, diepgang (?) meter.
- Motor 2 cilinder Kromhout type 2 M 1, no.5331, 44 pk bij 400 toeren.